മലയാള സമാന്തര ചലച്ചിത്ര ശാഖയിൽ തനതായ സൗന്ദര്യബോധവും പ്രമേയ ഗൗരവവും അടയാളപ്പെടുത്തിയ പ്രതിഭയായിരുന്നു അന്തരിച്ച സംവിധായകൻ ആർ. ശരത്. കാപട്യങ്ങളില്ലാത്ത ജീവിതനിരീക്ഷണങ്ങളും ആഴമുള്ള ദൃശ്യഭാഷയും വഴിയാണ് അദ്ദേഹം സിനിമാസ്വാദകരുടെ മനസ്സിൽ ഇടം നേടിയത്.
ആർ. ശരത്: ജീവിതരേഖയും ചലച്ചിത്ര വഴികളും
കൊല്ലം ജില്ലയിൽ പുനലൂരിൽ ജനിച്ച ആർ. ശരത് ചെറുപ്പകാലം മുതൽ തന്നെ സാഹിത്യത്തിലും സിനിമയിലും അതീവ താല്പര്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഔദ്യോഗിക ചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്ക് പൂർണ്ണമായി കടക്കുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ സാംസ്കാരിക, ഡോക്യുമെന്ററി മേഖലകളിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചു.
കേരള ചലച്ചിത്ര വികസന കോർപ്പറേഷൻ (KSFDC), ഇൻഫർമേഷൻ ആൻഡ് പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് വകുപ്പ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിലെ ചലച്ചിത്രകാരന് മികച്ച അടിത്തറ നൽകി. പിന്നീട് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമിയുടെ സെക്രട്ടറിയായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഐ.എഫ്.എഫ്.കെ (IFFK) പോലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളുടെ സംഘാടനത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ച അദ്ദേഹം, ലോകസിനിമയുടെ പുതിയ ധാരകളെ മലയാളികൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നതിൽ മുന്നിൽ നിന്നു.
പ്രധാന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ
കച്ചവട ചേരുവകൾക്ക് വഴങ്ങാതെ, ആത്മാർത്ഥതയുള്ള പ്രമേയങ്ങളെ വെള്ളിത്തിരയിലെത്തിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ശരത്തിന്റെ സിനിമാശൈലി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
സായഹ്നം (2000)
ആർ. ശരത്തിന്റെ ആദ്യ ഫീച്ചർ ചിത്രമായ ‘സായഹ്നം’ മലയാള സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ വലിയ ശ്രദ്ധനേടി.
-
പ്രശസ്ത നടൻ ഒ. മാധവൻ, ഗോമതി മഹാദേവൻ തുടങ്ങിയവരാണ് പ്രധാന വേഷങ്ങളിലെത്തിയത്.
-
വാർദ്ധക്യം, ഒറ്റപ്പെടൽ, തലമുറകൾ തമ്മിലുള്ള വിടവ് എന്നിവയെ അതീവ സൂക്ഷ്മതയോടെ ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചു.
-
സംവിധായകന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിനുള്ള ഇന്ദിരാഗാന്ധി ദേശീയ പുരസ്കാരം ഉൾപ്പെടെ ഏഴ് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ ഈ ചിത്രം സ്വന്തമാക്കി.
സ്ഥിതി (2003)
മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ സംഘർഷങ്ങളും ആധുനിക ജീവിതം സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക സമ്മർദ്ദങ്ങളും പ്രമേയമാക്കിയ ചിത്രമാണിത്.
-
ഗായകൻ ഉണ്ണിമേനോൻ ആദ്യമായി പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ച ചിത്രമെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്.
-
നന്ദിത ബോസ്, മല്ലിക സുകുമാരൻ എന്നിവരും പ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു.
-
സംഭാഷണങ്ങളേക്കാൾ ദൃശ്യങ്ങൾക്കും ഭാവങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിയുള്ള ആഖ്യാനം നിരൂപക പ്രശംസ നേടി.
ശീലാബതി (2005)
സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത വ്യക്തമാക്കുന്ന ശക്തമായ സ്ത്രീപക്ഷ പ്രമേയമാണ് ‘ശീലാബതി’ കൈകാര്യം ചെയ്തത്.
-
കാവ്യ മാധവൻ പ്രധാന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച ഈ ചിത്രം ഒരു യഥാർത്ഥ സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് നിർമ്മിച്ചത്.
-
സമകാലിക സമൂഹം നേരിടുന്ന അപചയങ്ങളെയും ചൂഷണങ്ങളെയും ചിത്രം വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാതെ വിമർശിച്ചു.
-
ദേശീയ തലത്തിൽ ഇന്ത്യൻ പനോരമയിലേക്ക് ഈ ചിത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.
ദി ഡിസയർ: എ ജേർണി ഓഫ് എ വുമൺ (2010)
ആർ. ശരത്തിന്റെ ചലച്ചിത്ര ജീവിതത്തിലെ സുപ്രധാന ചുവടുവയ്പായിരുന്നു ഇന്തോ-ചൈനീസ് സഹകരണത്തോടെ പൂർത്തിയാക്കിയ ‘ദി ഡിസയർ’.
-
ശിൽപ ഷെട്ടി, ചൈനീസ് നടൻ ഷിയാവോ ഹായ്, ജയപ്രദ, അനുപം ഖേർ എന്നിവരായിരുന്നു അഭിനേതാക്കൾ.
-
ഒരു ഒഡീസി നർത്തകിയുടെ ആത്മീയവും വൈകാരികവുമായ യാത്രയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ചിത്രം സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
-
അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും വിദേശ പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്തു.
പറുദീസ (2012)
വിശ്വാസവും മനുഷ്യത്വവും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്ത ചിത്രമാണ് ‘പറുദീസ’.
-
ശ്രീനിവാസൻ, തമ്പി ആന്റണി, ശ്വേത മേനോൻ എന്നിവർ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളായി.
-
മതപരമായ യാഥാസ്ഥിതികതയെയും മനുഷ്യന്റെ അടിസ്ഥാനപരമായ നന്മകളെയും മുഖാമുഖം നിർത്തിയ രചനയായിരുന്നു ഇതിന്റേത്.
ഡോക്യുമെന്ററികളും ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും
ഫീച്ചർ സിനിമകൾക്കൊപ്പം ഡോക്യുമെന്ററി രംഗത്തും ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി സംഭാവനകൾ അദ്ദേഹം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
-
കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകം, പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയെ മുൻനിർത്തി നിരവധി ഡോക്യുമെന്ററികൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു.
-
സ്വാതിതിരുനാളിന്റെ ജീവിതവും സംഗീതവും വിഷയമാക്കിയ ഡോക്യുമെന്ററിയും കഥകളി ആചാര്യന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.
-
വസ്തുതകളെ വൈകാരികതയില്ലാതെ, എന്നാൽ ആഴത്തിൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഡോക്യുമെന്ററി ശൈലി.
ചലച്ചിത്ര ശൈലിയും ദർശനവും
മലയാളത്തിൽ കലാമൂല്യമുള്ള സിനിമകൾക്ക് ഒരു പുതിയ ഭാവുകത്വം നൽകാൻ ആർ. ശരത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിലെ സൂക്ഷ്മത
കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ബാഹ്യമായ പ്രകടനങ്ങളേക്കാൾ അവരുടെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾക്കാണ് ശരത് പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. മനുഷ്യന്റെ ഒറ്റപ്പെടൽ, ബന്ധങ്ങളിലെ വിള്ളലുകൾ, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അരക്ഷിതാവസ്ഥ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിൽ ആവർത്തിച്ചു വന്ന വിഷയങ്ങളാണ്.
ദൃശ്യഭാഷയുടെ ലാളിത്യം
നാടകീയത ഒഴിവാക്കിയുള്ള സ്വാഭാവികമായ ഫ്രെയിമുകളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സവിശേഷത. പ്രകൃതിയും വെളിച്ചവും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ മാനസികാവസ്ഥയ്ക്കൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്ന രീതിയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃശ്യാവിഷ്കാരം.
പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും
തന്റെ പ്രതിഭയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക തലത്തിൽ നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു:
-
മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് (സായഹ്നം)
-
മികച്ച ചിത്രം, മികച്ച കഥ എന്നിവയ്ക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ
-
വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളകളിൽ ഔദ്യോഗിക സെലക്ഷനുകളും ജൂറി പരാമർശങ്ങളും
വിയോഗവും അവശേഷിപ്പുകളും
ആർ. ശരത്തിന്റെ അകാല വിയോഗം മലയാള സമാന്തര സിനിമയ്ക്ക് നികത്താനാവാത്ത നഷ്ടമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. വാണിജ്യപരമായ വിജയപരാജയങ്ങൾക്കപ്പുറം, സിനിമ എന്ന മാധ്യമത്തെ കലയായും സാമൂഹിക സംവാദത്തിനുള്ള വേദിയായും അദ്ദേഹം കണ്ടു. വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത ചലച്ചിത്ര സമീപനവും നിലപാടുകളും വഴി വരുംതലമുറയിലെ സംവിധായകർക്ക് എപ്പോഴും ഓർമ്മിക്കാവുന്ന മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹം അവശേഷിപ്പിച്ചു പോയത്.
